Khám phá văn hóa ẩm thực ngày tết của miền đất đại ngàn Tây Nguyên

Khám phá văn hóa ẩm thực ngày tết của miền đất đại ngàn Tây Nguyên

Không biết từ bao giờ, Tây Nguyên lại trở thành vùng đất đại ngàn, thẳm xa trong ký ức của bao thế hệ. Tây Nguyên bảo bọc con người bằng núi non hùng vĩ, bằng thảm rừng xanh trải dài, bằng suối đá réo rắt hòa ca mùa lễ hội. Nơi đây vì thế trở nên thật đặc biệt, thật hấp dẫn, thật thân thương. Nơi đây, cũng in dấu nền văn hóa đặc sắc riêng biệt được đời đời ngợi ca, và ở đó còn tồn tại một nền văn hóa ẩm thực Tây Nguyên, mang hơi thở từ vùng đất đại ngàn trù phú.

Hôm nay, hãy cùng 60giay.info có một chuyến tham quan, khám phá về nền ẩm thực đặc trưng này trong ngày lễ tế cổ truyền nhé!

Văn hóa ẩm thực Tây Nguyên ngày tết có gì đặc biệt?

Không như người kinh ăn tết âm lịch vào tháng một, người Tây Nguyên đón tết vào thời điểm chuyển tiếp giữa mùa mưa và mùa khô, thường nhằm vào tháng ba hoặc tháng tư dương lịch hằng năm. Đây chính là lúc mọi công việc đồng áng, mùa vụ đã được thu xếp tươm tất hoàn toàn. Và khi nông sản, thóc lúa đã “yên vị” trong kho, mọi công việc trên nương đều được gác lại, người nông dân chính thức bước vào giai đoạn ngơi nghỉ, chuẩn bị cho một năm mới bình an, hạnh phúc bằng những hoạt động rất riêng của người bản địa. Từ phong tục, lễ hội, trò chơi, cho đến cả những món ăn ngày tết cận kề.

Người con Tây nguyên gắn bó với núi rừng bạt ngàn, có lẽ vì vậy mà ẩm thực Tây Nguyên vốn dĩ rất phong phú và có nguồn gốc chủ yếu từ thiên nhiên. Về với mỗi vùng miền, món ngon vùng cao lại trở nên đa dạng và đặc sắc hơn. Ấy vậy mà các món ngon vẫn luôn đảm bảo giữ được sự thuần túy, hương vị đặc trưng của quê hương đại ngàn, sự giao hòa của núi rừng, vừa hoang sợ lạ lẫm, nhưng cũng vừa hấp dẫn níu lòng thực khách phương xa.

Những món ăn – Thức uống đặc biệt trong ngày Tết của người Tây Nguyên

Thịt gác bếp 

Từ xa xưa, người dân Tây Nguyên chủ yếu sống với nghề săn thú rừng hay đánh bắt cá ở các khu sông suối. Và đôi lúc, với lượng thực phẩm lớn không thể dùng hết trong ngày, người dân nơi đây đã nghĩ ngay đến cách treo chúng lên gác bếp. Và tự bao giờ, vô tình thói quen này trở thành phương thức bảo quản thực phẩm mới lạ, hữu hiệu của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Cũng có lẽ món ăn độc đáo thịt gác bếp xuất thân từ đó.

Chỉ cần một ít thịt, cá đã được sơ chế sạch, tẩm ướp gia vị kỹ lưỡng, người Tây Nguyên tỉ mỉ dùng lạt tre xâu chúng lại thành từng chuỗi và mang treo dưới giàn bếp. Mỗi ngày, khi nấu ăn, hơi nóng từ than củi sẽ làm thịt, cá chín dần và khô đi. Để càng lâu, món ăn lại càng có mùi khói đặc trưng hơn, hương vị càng đậm đà, càng hấp dẫn.

Ngày Tết, các gia đình ở Tây Nguyên đều không thể thiếu đi một vào món thịt gác bếp để làm quà, chiêu đãi khách quý ghé thăm. Đối với người dân nơi đây, thịt gác bếp không chỉ là món ăn ngon, mà còn là linh hồn, còn là cái cốt cách của nền văn hóa ẩm thực Tây Nguyên bao đời. 

Cơm lam

Nếu như đối với nhiều vùng miền, bánh chưng, bánh giầy trở thành biểu tượng tinh hoa ngày tết Việt, nơi đây, thức quà giúp văn hóa ẩm thực Tây Nguyên trở nên đong đầy tròn vẹn lại chính là cơm lam.

Cơm lam là loại cơm được nấu chín từ gạo (thường là gạo nếp), có theo một số nguyên liệu khác như đỗ, khoai, ngô, sắn,.. Ngoài ra để món ăn thơm ngon và mới lạ hơn, nhiều nơi còn cho thêm nước cốt dừa hay vừng để gia tăng thêm sức hấp dẫn cho món ăn. Khi tất cả các nguyên liệu được chuẩn bị xong, người ta cho chúng vào cùng một ống tre, giang, nứa,.. và nướng chín đều trên lửa. Để cơm không bị cháy, than đảm bảo phải luôn hồng, ống cơm được trở liên tục, đều tay. Khi mà vỏ nứa khô, sem sém, mở đầu ống nứa ta ngửi thấy mùi thơm nhẹ của nếp, thì cũng là lúc thành phẩm ra đời. 

Đối với người con đất Tây Nguyên, cơm lam mang dáng vóc, hình hài của một nền văn hóa đặc trưng không hòa lẫn: mộc mạc, dân dã, thân thương. Theo truyền thống của dân tộc Jrai, Ba – na, cơm lam không những đơn thuần là món ăn trên “đường đi rẫy”, mà còn là món ngon người dân nơi đây thết đãi khách quý trong những dịp lễ hội hay Tết cổ truyền. Cơm lam từ đó chính là linh hồn của núi rừng, chắc lọc vị ngọt từ những hạt nếp tròn mẩy, man mát thơm lành từ những ống tre xanh ngút đầu non…

Thịt nướng 

Không phải tự dưng cơm lam – thịt nướng lại trở thành “đôi bạn” tương hỗ cho nhau. Nhưng quả thực, ẩm thực ngày lễ tết Tây Nguyên sẽ nên đặc sắc, đa dạng hơn khi có sự góp mặt của món thịt nướng dân dã nhưng hút hồn bao thực khách.

Đối với món ăn này, người Tây Nguyên thường dùng hai loại là thịt gà hoặc thịt heo. Nếu như thịt gà được nướng nguyên con trực tiếp trên bếp than, thì thịt heo lại được người ta tỉ mỉ thái thành từng bản lớn, dùng xiên tre nhọn xâu thành từng xâu dài, được gọi là thịt nướng xâu. Hay thịt cũng có thể được gói gọn trong những chiếc lá chuối rồi vùi vào tro nóng. Thay lá chuối bằng ống tre, tẩm ướp thịt cùng muối ớt rồi xoay đều trên lửa, vậy là món thịt nướng ống nóng hổi, mới toanh lại ra đời, tăng thêm độ hấp dẫn cho bàn tiệc ngày xuân.

Với những phương pháp sáng tạo này, thịt nướng vùng cao luôn giữ được độ mềm, ngọt tự nhiên vốn có. Hòa quyện cùng những loại gia vị đặc trưng, món thịt nướng trở thành thứ đặc sản trứ danh cho nền văn hóa ẩm thực Tây Nguyên.

Rượu cần

Thường được đựng trong chiếc bình lớn và được uống bằng ống tre dài, rượu cần trở thành biểu tượng, là hình ảnh quen thuộc khi có mặt trong nhiều nghi lễ truyền thống của hầu hết các dân tộc thiểu số phía Bắc, và có cả vùng đất Tây Nguyên Việt Nam.

Trên thực tế, mỗi dân tộc vùng cao sẽ có những truyền thống riêng, tuy nhiên cách pha rượu cần thì tương tự nhau, là một công thức gia truyền, ăn sâu trong tâm thức.

Nguyên liệu làm nên món rượu đặc biệt này bao gồm gạo nếp, ngô và sắn, chúng phải đảm bảo không được quá khô, hoặc còn quá ẩm sau quá trình phơi sấy. Tất cả được ủ trong một chiếc bình lớn bằng đất nung, chôn trong vườn độ 1 – 2 tháng trước khi dùng. Để có bình rượu ngon, tất cả các công đoạn phải đúng theo quy trình, vệ sinh, đặc biệt là giai đoạn cho nguyên liệu vào bình ủ.

Một bình rượu nên phục vụ khoảng mười người. Thông thường chủ nhà sẽ mời khách ngồi xung quanh, từ bình rượu nối ra các ống tre dài, và bên cạnh vò rượu thường sẽ có thêm một thau đựng đầy nước suối để cho vào vỏ. Ngoài ra, quanh bữa “tiệc rượu” này, chủ nhà có thể mời khách thêm các món ăn đặc sản như măng chua, măng đắng, thịt rừng, gà luộc khi tiệc kéo dài đến tận khuya.

Đi qua bao thăng trầm và những đổi thay của thời đại, văn hóa ẩm thực vùng Tây Nguyên tuy đã có phần nào thay đổi. Tuy nhiên, không thể phủ nhận ẩm thực truyền thống ngày lễ tết nơi đây vẫn sống mãi, trở thành thứ đặc sản hấp dẫn thu hút du khách đến với vùng đất hoang sơ kỳ vĩ này.

Xem thêm: Cảm nhận văn hóa ẩm thực Bình Định – Tinh hoa ẩm thực đến từ miền đất võ

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *